आज जितिया पर्व, नहाय-खायको दिन, सन्तानको दीर्घायुको कामना गर्दै मनाइँदैछ।
वीरगञ्ज । आश्विन कृष्ण अष्टमीका दिन मनाइने जितिया पर्वको तयारी आजबाट सुरु भएको छ। खासगरी तराई-मधेस र मिथिला क्षेत्रमा विशेष महत्त्वका साथ मनाइने यो पर्व तीन दिनसम्म चल्छ। आज, सप्तमी तिथिमा, पहिलो दिन ‘नहाय-खाय’ का रूपमा मनाइँदैछ। यस दिन व्रतालु महिलाहरू नदी, तलाउ वा पोखरीमा नुहाएर शुद्ध भई सात्विक भोजन ग्रहण गर्छन्।
पर्वको विशेष महत्त्व यो पर्व माताहरूले आफ्ना सन्तानको लामो आयु, सुख र समृद्धिको कामना गर्दै कठोर व्रत बसेर मनाउने गर्दछन्। व्रतको दोस्रो दिन, भोलि अष्टमीमा, निराहार र निर्जला (पानीसमेत नखाई) व्रत बस्ने परम्परा छ, जसलाई ‘खुर जितिया’ भनिन्छ। यो व्रत २४ घण्टाभन्दा बढी समयसम्म चल्ने सबैभन्दा कठिन व्रतमध्ये एक मानिन्छ। तेस्रो दिन, नवमी तिथिमा, विधिपूर्वक पूजापाठ गरी ‘पारन’ (व्रत तोड्ने) गरिन्छ।
पौराणिक कथा पौराणिक कथाअनुसार, यस व्रतको सुरुवात भगवान जीमूतवाहनले गरुडबाट एक महिलाका सात छोरालाई बचाएपछि भएको हो। जीमूतवाहनको त्याग र कृपाका कारण यो व्रत ‘जीवित्पुत्रिका’ वा ‘जितिया’ नामले प्रसिद्ध भयो। यस पर्वमा भगवान जीमूतवाहन र अन्य देवी-देवताको पूजा गरिन्छ।
अहिले तराईका विभिन्न जिल्लाहरूमा जितिया पर्वको रौनक सुरु भइसकेको छ। व्रतालु महिलाहरू नहाय-खायका लागि सामूहिक रूपमा भेला भएर पर्वको तयारी गरिरहेका छन्।
पर्वको मुख्य चरणहरू:
- नहाय-खाय (सप्तमी तिथि): आजको दिन नुहाएर शुद्ध भई सात्विक भोजन गर्ने।
- खुर जितिया (अष्टमी तिथि): भोलि निराहार र निर्जला व्रत बस्ने।
- पारन (नवमी तिथि): पूजापाठपछि व्रत तोड्ने।
यो पर्वले मातृत्वको प्रेम, त्याग र सन्तानप्रतिको अगाध स्नेहलाई उजागर गर्दछ।
